Vaka Çalışması · · 3 dk
ACT’de psikolojik esneklik: belirti hedefinden işlevsel soruya
ACT formülasyonunda düşüncenin içeriği, davranışın işlevi ve değer yönünü ayırın; kurgusal örnek, hedef–değer farkı ve süpervizyon için süreç soruları.
Yazar: SüpervizAI · Güncelleme: 2026-10-05
Danışan “Kaygım geçsin, sonra insanlarla görüşürüm” dediğinde seansın sorusu yalnızca kaygıyı nasıl azaltacağın olmayabilir. Kaygı ile yaşam kararları arasındaki ilişkiyi, kişinin önem verdiği yönü ve bugün hangi seçenekleri gördüğünü anlamak da gerekir. ACT açısından formülasyon, bir tekniği hangi başlığa yerleştireceğini saymaktan çok davranışın bağlam içindeki işlevine bakar.
Esnekliği duygusuzlukla karıştırma
ACBS’nin ACT açıklaması psikolojik esnekliği, şimdiki deneyimle temas ve değer yönünde davranışın sürdürülmesi veya değiştirilmesi üzerinden ele alır. Buradaki değer yönü danışanın seçtiği yaşam niteliğiyle ilgilidir; terapistin doğru yaşam anlayışıyla değil.
Formülasyon notunda belirti şiddetiyle davranış alanını ayrı düşün. Kişi daha az kaygı bildirse bile önem verdiği ilişkilerden uzaklaşmaya devam ediyor olabilir. Tersine, kaygı sürerken anlamlı bir görüşmeye katıldığını anlatabilir. Bu gözlemlerin kişiye özgü anlamı ve ortak hedefle ilişkisi değerlendirilir.
Kurgusal örnek: arkadaş görüşmesini erteleme
Kurgusal danışan arkadaşına mesaj yazmak istiyor; fakat rahat hissetmediği günlerde mesajı erteliyor. “İçimden doğal gelmeli” kuralını dile getiriyor. Yakınlık kurmayı önemseyip önemsemediği ve ertelemenin kısa vadeli etkisi henüz konuşulmamış.
İlk soru “Hangi ayrışma egzersizini yapmalıyım?” olmayabilir. Önce mesajın kişi için anlamını, kuralın nasıl yaşandığını ve görüşmenin gerçek koşullarını öğren. Arkadaşla bir anlaşmazlık veya istenmeyen bir ilişki varsa bunlar bir esneklik sorunu varsayımı içinde kaybolmamalıdır.
İçeriği ve işlevi ayrı duy
“Doğal hissetmeden yazmamalıyım” cümlesinin doğru olup olmadığı ile davranış alanını nasıl etkilediği farklı sorulardır. Kişi bu cümleyi düşündüğünde ne yapıyor, hangi seçeneği bırakıyor ve bunun önem verdiği alanla ilişkisi ne?
Bir düşünceyi yalnızca çok sık tekrar ettiği için bilişsel birleşme olarak sınıflandırma. Tekrarın bağlamı, kişinin onunla ilişkisi ve davranışı üzerindeki etkisi öğrenilir. Aynı cümle bazı durumlarda pratik bir tercih, başka durumlarda katı bir kural olabilir.
Değer, hedef ve dış beklentiyi ayır
Kurgusal danışanın “Bu hafta bir arkadaşıma mesaj atmak” ifadesi tamamlanabilir bir hedeftir. “Yakın ilişkilerimde açık ve ilgili olmak” ise yaşam yönü olarak ele alınabilir. “Terapistim arkadaşlarımla görüşmemi istiyor” dış beklentiyi gösterir; kişinin seçtiği değer olarak kabul edilmez.
Bu ayrımda sözcük ezberlemek yerine anlamı araştır. Bir etkinlik dışarıdan sosyal görünse bile danışanın seçtiği yönle bağlantılı olmayabilir. Terapi, kişinin istemediği bir yaşam planına uyum göstermesini esneklik diye adlandırmamalıdır.
Süreç odağını tekniğin adına göre seçme
Bir metafor, farkındalık çalışması veya davranış görevi sırf ACT içinde kullanıldığı için bu vaka için uygun hale gelmez. Önce hangi süreç sorusuna yanıt vereceğini ve danışanın bunu nasıl anlamlandırdığını düşün.
“Bu çalışmayla duyguyu ortadan kaldırmaya mı çalışıyorum, yoksa kişinin seçeneklerini mi araştırıyorum?” ve “Benim önerim danışanın seçtiği yönü gerçekten yansıtıyor mu?” soruları, terapistin kendi gündemini de incelemesini sağlar.
İşlevsel not ve süpervizyon sorusu
Bağlam: […]. Düşünce veya duygu: […]. Kişinin bununla ilişkisi: […]. Ardından yaptığı davranış: […]. Kısa vadeli etki: […]. Önem verdiği yaşam yönü: […]. Bu yönle ilişki: […]. Bilinmeyen alan: […].
SüpervizAI’de kurgusal notu “Belirti azaltma hedefi, davranışın işlevi ve değer yönünü karıştırdığım yerleri ayır; metinde bulunmayan değerler atama” diye çalışabilirsin. Klinik süreç değerlendirmesi kendi ACT eğitimin ve insan süpervizyonun içinde yürütülür.
Sık sorulan sorular
ACT kaygıyı önemsemez mi?
Danışanın zorlanması değerlendirilir. Bu çerçevede formülasyon ayrıca kişinin düşünce ve duygularıyla ilişkisini ve önem verdiği alanlardaki davranışını inceler.
Değer ile hedef arasındaki fark nedir?
Hedef tamamlanabilecek bir adımı; değer ise kişinin seçtiği eylem niteliğini veya yaşam yönünü ifade edebilir. Kişinin kendi anlamı bu ayrımda belirleyicidir.
Bu içerik SüpervizAI tarafından eğitim ve ürün bilgilendirmesi için hazırlanmıştır. Kurgusal örnekler klinik değerlendirme veya tedavi protokolü değildir. Klinik karar ve mesleki sorumluluk terapistte kalır.
Kaynaklar
Ürün açıklamaları SüpervizAI tarafından hazırlanmıştır. Kaynak gösterimi, bu kuruluşların SüpervizAI’yi onayladığı anlamına gelmez.